Сылын аайы үгэскэ кубулуйбут улуус нэһилиэктэрин икки ардыларыгар ыытыллар көрүү-бэстибээл быйыл Улуу Кыайыы 80, Россияҕа Аҕа дойдуну көмүскээччи, Саха Республикатыгар Ийэ дойдуну көмүскээччи сылларыгар туһуланан тэрилиннэ. Бэстибээл икки бөлөҕүнэн ыытылынна. Улахан нэһилиэктэргэ барыта 9 нэһилиэк кыттыыны ылла.
Ол курдук, кулун тутар 3 күнүгэр бэстибээл Өлтөх нэһилиэгэр буолан ааста.
Бастакы түһүмэххэ “Өлбөт үйэлээх албат ааттаахтара» Улуу сэрии уотугар Өлтөх нэһилиэгиттэн 152 киһи ыҥырыллан 66 буойун геройдуу охтубуттара. 59 саллаат кыайыы кынаттанан эргиллибиттэрэ, 27 киһи үлэ фронугар кыттыбыттара. Охсуһууга охтубут,төрүт буордарыгар төннүбэтэх хаарыан ыччаттарбытын анаан-минээн ахтан ааһар иэстээхпит. Ийэ сирдэригэр эргийэн кэлэн,эйэлээх үлэни эрчимиппит, охсуулаахтык үлэлээбит фронтовиктары кэриэстээн кинилэргэ сүгүрүйэбит. Бу түһүмэҕи сырдатта А.Н. Жирков аатынан Бэйдинэ орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ Жирков Петя, Буойун поэт И.И.Артамонов туһунан кэпсээтэ Никитин Максим 8 кылаас үөрэнээччитэ.Буойун поэт хоһоонун аахта Торговкин Дуолан.
Иккис түһүмэххэ “Кыайыыны уһансыбыт ытык ийэлэрбит”. Сэрии ыар сылларыгар тыылга хаалан ийэлэр барахсаттар уолаттарын, кэргэттэрин солбуйан тоҥору-хатары, аччыктыыры- ааһары аахсыбакка “Барыта -Кыайыы туһугар! Барыта – фроҥҥа!” диэн үлэлээбиттэрэ-хамсаабыттара.
Өлтөх сириттэн Улуу сэрии уотугар «Кыһыл Кэккэ”, “Коммуна суола”, “Бэйдиҥэ”, “Арыылаах”, “Харыйалаах” холкуостартан барбыттара. Ол саллааттар ийэлэрин ааттарын сөргүттүбүт, 62 ийэ аатын буллубут.
Кинилэртэн: 1 ийэ – 4 оҕотун, 3 ийэ – 3-түү оҕотун, 8 ийэ – 2-лии оҕотун, 34 ийэ – 1 дии оҕотун.
Бу түһүмэҕи билиһиннэрдэ А.Н. Жирков аатынан Бэйдинэ орто оскуолатын 7 кылааһын үөрэнээччитэ Андросова Самаана. Дансарунова Туяна хоһоон ааҕан быыстапка ис хоһоонун ситэрэн-хоторон биэрдэ.
Үһүс түһүмэх - «Саллаат - хаһан баҕарар тыыннах!». Сталинград оборонатын кыттыылааҕа Иван Егорович Винокуров сэрииттэн илдьэ кэлбит маҕан дьүһүннээх, керамическай чернильница- непроливайка экспонат быһыытынан турбута сэҥээриини ылла. Бу туһунан сэргэхтик Сардаана Андросова кэпсээтэ.
Быыстапкаҕа тыыннах экспонаттар оҥоһуллан дьон сэҥээриитин ылла.
Нэһилиэк дьаһалтата,олохтоох библиотека, оскуола түмэлэ Аҕа дойду сэриитин кыттыылаахтарын,Улуу Кыайыыны уһансыбыт ытык көлүөнэ дьон олоҕун үөрэтиигэ,кинилэри үйэтитиигэ тиһигин быспакка үлэ бара турар.
